خرقهٔ صحبت (۱)

خرقهٔ صحبت (۱)

گاهی که ذهن خویش را می ‌کاوم تا بفهمم چگونه شمس در آسمان ضمیر من تابیدن گرفته است، به داستان‌های طوطی و بازرگان و موسی و شبان در کتاب‌های دبستان می رسم.در آن ایام،این داستان ها چنان مرا دربارۀ زندگانی مولانای رومی کنجکاو کردند که به هرکسی می‌رسیدم دربارۀ او می‌پرسیدم.یادم هست پدرم کارگری داشت به نام نامدار، که از پیروان آیین اهل حق بود. من مدام از او دربارۀ مولانا سئوال می‌پرسیدم. هنوز به یاد دارم که یک‌بار لابه‌لای صحبتهایش ‌گفت: “طبق كلام مقدس یاری (دفتر)، مادر شمس تبریزی از خاكستر حلاج كه در رود دجله ريخته‌اند، آبستن شده است.”

نمی‌دانم چرا و چگونه در دوران تحصیل در مقطع راهنمايى، شيفته آثار دكتر صاحب‌الزمانى شدم. روزى در يكى از كتاب‌های او، برگه تبليغ كتاب “خط سوم” به چشمم خورد که قيمتش شاید حدود 9 تومان بود. دو سه روز بعد با هدف پس‌انداز برای خرید این کتاب، قلکی تهیه کردم. چند ماه بعد که چاپ اول کتاب به دستم رسید دیدم حتی بسیاری از کلمات کتاب را نمی‌توانم درست بخوانم، اما چنان مسحور قطعۀ (تکه) مشهور به “خط سوم” شدم که آن را روی دفترهای پاکنویس درسهایم می نوشتم و مدام از خود می‌پرسیدم چگونه امکان دارد آدمی، آنچه را که می‌نویسد و می‌گوید نتواند خود بخواند یا بفهمد؟!

آری، شمس تبریزی، گرچه بر کاغذ، خطی برجای نگذاشت و خرقه‌ای به کسی نداد تا سلسله شمسیه را بعد بنیانگذاری کند، اما توانست به قول خودش، معانی” پلنگ‌طبع” را به جان مولانا ؛آن فقیه دفتربارۀ قونیه بیندازد تا شیخی به نام مثنوی به جهان آورد که خرقه‌پوشِ صحبت آن کاملِ تبریزی است.

کتاب حاضر حاصل خانه نشینی و بازنشستگی من از آغاز دوران کرونا است و در برگیرندۀ دو بخش زیر است:

بخش(الف) آفتابی ز مشرق‌ها بُرون/

در این بخش در قالب ماتیکان (فصل)های پنجگانه؛ سخنانی دربارۀ چندوچون دیدگاه‌های شمس، ماهیت و ساختار مقالات، راز ننوشتن او و چگونگی انتقال معانی به مولانا در قالب پرسش و پاسخ شرح داده می‌شود، سپس رویکردی هرمنوتیکی به نام چُرخشتِ فهمندگی ـ که از ابداعات مؤلف است ـ برای فهم مقالات ارائه می‌گردد.

بخش (ب) تاروپودهای قبایی از آتش/

نگارنده شرح کامل کتاب مقالات موجود را ناممکن و بیهوده می‌داند لذا در این بخش‌” چرخشت فهمندگی” برای فهم چهل قطعه(متنک) برگزیده از مقالات (=اَبرمَتن) را به‌کار می گیرد و می کوشد تا نشان دهد آن چهل دستور مطرح شده در رمان “ملت عشق” حرف های اصلی شمس نیستند و برداشت رمان نویس است و نمی تواند در سلوک عملی مبنا قرار گیرند.